Bebeğin otistik olduğu nasıl anlaşılır?
Bebekte otizme işaret edebilecek erken göstergeler, sosyal karşılıklılık ve esneklik alanında toplanır. İlk 12–18 ayda dikkat çeken maddeler şunlardır: ismi söylendiğinde tutarlı bakışla yanıt vermeme; işaret etme ve “gösterme” davranışlarının azlığı; göz–jest–mimik üçlüsünün senkron kullanılmaması; ortak dikkat kurmada güçlük; tekdüze–tekrarlayıcı oyun; duyusal hassasiyetler (ses, ışık, doku) ve rutin değişikliklerine aşırı tepki. Dil tarafında babıldama çeşitliliğinin sınırlı olması, ekolaliye dayalı iletişim ya da sözcüklerin sosyal amaçla kullanılmaması görülebilir. Bunlar tek tek tanı koydurmaz; ancak çoklu ve kalıcı olduğunda değerlendirme gerektirir.
Ayırt etmeyi zorlaştıran etmenler de vardır. Örneğin hareketli mizacı olan bebeklerde Dikkat Eksikliği benzeri dağınıklık, sosyal karşılıklılığı gölgeleyebilir; kısa, ritmik, yüz–yüze oyunlar bu ayrımı netleştirmeye yardım eder. Sosyal ve Duyusal Gelişim açısından aşırı çekingenlik ya da yüksek kaygı, sosyal ipuçlarını kullanmayı sınırlar; duygu koçluğu ve dönüşümlü etkileşimler bu bariyerleri azaltır. Dil ve Konuşma Güçlüğü eşlik ettiğinde jest–işaret ve basit sembollerle alternatif/destekleyici iletişim kurulması, iletişim niyetini görünür kılar. Gelişim hızı farklı olan Zihinsel Engelli Bireyler için hedefler mikro basamaklara ayrılmalı; Down Sendromu gibi sendromik tablolarda hece–ritim ve oromotor çalışmalar öne alınmalıdır. Duyusal–motor toleransı desteklemek için Fizyoterapi ile postür–nefes–ritim düzenlenebilir. Okul öncesi dönemde grup kurallarına uyumda zorlanma yaşanırsa Okula Uyum Sorunları için kademeli geçiş ve sınıf içi görseller önerilir.
Evde izlenebilecek kısa bir kontrol listesi:
- Göz teması ve sosyal gülümsemeye karşılık.
- İşaret edilen nesneyi takip etme, “ver–al–göster” döngüsü.
- İsimlendiğinde bakış/gelme, iki basamaklı basit yönergeyi jestle desteklenince izleme.
- Rutin değişikliğine tepki ve sakinleşme süresi.
Şüphede değerlendirme; oyun temelli gözlem, aile–öğretmen ölçekleri ve dil–bilişsel ön koşulların incelenmesini içerir. Müdahale, görsel rutinler, sosyal öyküler, ortak dikkat ve sembolik oyun, alternatif/destekleyici iletişim ve ilgi alanlarını içeren doğal dil öğretimiyle yürütülür.
Ankara’da hizmet veren Özel Başkent Pusula Özel Eğitim ve Rehabilitasyon Merkezi, bebeklerde olası otizm göstergelerini nesnel verilerle takip eder; aileye kolay uygulanabilir ev programları ve düzenli izlem sunar. Özel Başkent Pusula Özel Eğitim ve Rehabilitasyon Merkezi, erken dönemde iletişim ve esneklik hedeflerini güçlendirerek günlük yaşamda işlevsel katılımı artırmayı amaçlar.
